السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)

532

البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)

كدامست ؟ اگر در موردى ، علايم و قراين عرفى وجود داشته باشد كه مراد و هدف واقعى بعضى از آيات قرآن را كه بر خلاف ظاهرش مىباشد ، بيان كند ، اين‌گونه بيان مراد ، از نظر عرف و عقل مخالفت ناميده نمىشود و چنين علايم و دلايل ، مخالف قرآن محسوب نمىشود بلكه روشنگر و بيان‌كننده واقعيت و هدف اصلى آن به حساب مىآيد . بنابراين ، اگر خبر واحد معتبرى به ما رسد كه با كليت و عموميت ظاهر آيه‌اى از آيات قرآن تصادم جزيى و موردى داشته باشد نه با اصل آن ، اين گونه خبر ، مبيّن و مفسر آن آيه است و نشان‌دهنده اين است كه كليت ظاهرى آن آيه منظور و مقصود نبوده است . اين نوع تصادم را مخالفت نمىنامند ، مخالفت در صورتى است كه خبر واحد به طورى با آيه قرآن معارض و مخالف باشد كه اگر هر دو از يك گوينده صادر مىشد مخاطبين در درك معناى آن‌ها توقف مىنمودند و يا به تناقض‌گويى حمل مىكردند ولى در ميان مفهوم خبر واحد « خاص » و مفهوم آيه « عام » نه تنها چنين مخالفت و تصادم كلى وجود ندارد بلكه يكى روشنگر و بيان‌كننده مفهوم آن ديگرى است . ( 1 ) - از طرف ديگر ما مىدانيم كه روايات زيادى به عنوان مخصص و بيان‌كننده عمومات قرآن با مقيّد مطلقات آن به طور متواتر از ائمه معصومين ( ع ) وارد شده است . پس اگر تخصيص و تقييد آيات قرآن با خبر واحد ، مخالفت با قرآن محسوب شود ، نقض سخن معروف ائمه ( ع ) خواهد بود كه فرموده‌اند : « آنچه مخالف گفتار خدا باشد ، سخن ما نيست ، با گفته‌اند : « مخالف قرآن ، باطل و بىپايه است . » در صورتى كه تخصيص قرآن با گفتار حتمى و متواتر ائمه ( ع ) ، فراوان وجود دارد و صدور اين‌گونه تخصيص‌ها و تقييدها كه از ائمه ( ع ) نقل گرديده است ، گواه اين است كه تخصيص و تقييد قرآن مخالفت با قرآن محسوب نمىشود . دليل ديگر اين كه : ائمه اهل بيت ( ع ) موافق بودن يكى از دو خبر متعارض با قرآن را موجب انتخاب و ترجيح خبر موافق نموده‌اند و اين خود دليل بر اين است كه خبر مخالف با ظاهر عموم آيه قرآن ، به ذات خود اعتبار و حجيّت داشته است ، منتها در اثر داشتن يك معارض قوىتر و موافق با قرآن از آن خبر به ظاهر مخالف ، انصراف حاصل گرديده است و اگر در اصل اعتبار و حجيّت نداشت ، ديگر مجالى براى معارضه و ترجيح دادن باقى نمىماند . 3 - آخرين دليل مخالفين تخصيص قرآن با خبر واحد اين است كه مىگويند اگر تخصيص زدن به قرآن به وسيلهء خبر واحد صحيح باشد ، بايد نسخ قرآن را هم با خبر واحد صحيح بدانيم ،